AKR MEDIA | Spesiale Uitgawe: SONA 2026
Deur Elzette Hendricks
8 Februarie 2026
Hierdie jaar se Staat van die Nasie-toespraak (SONA) is vir my anders. Vir die eerste keer stap ek die Parlement binne as ’n joernalis wat die SONA dek bewus van die gewig van die oomblik, maar ook van die verantwoordelikheid wat daarmee saamgaan. Ja, daar is die rooi tapyt, die protokol en die simboliek. Maar vir my, en vir miljoene Suid-Afrikaners, lê die ware betekenis van SONA ver buite die glans.
Soos die President op 12 Februarie die nasie toespreek, sal ek nie net luister na mooi woorde en groot beloftes nie. Ek sal luister namens gemeenskappe wat al jare wag vir verandering wat hulle kan sien, voel en beleef. My verwagting is eenvoudig, maar dringend: dat hierdie SONA minder oor beloftes en meer oor uitvoering sal gaan.
As joernalis is my fokus veral op Openbare Werke en Infrastruktuur ’n sektor waar die kloof tussen politieke beloftes en alledaagse werklikheid pynlik sigbaar is. Jaar na jaar word infrastruktuur voorgehou as die sleutel tot ekonomiese groei en werkskepping. Tog sien ons steeds skole wat verval, klinieke wat nooit voltooi word nie, polisiekantore wat onveilig is, en projekte wat halfpad gelaat word nadat miljoene rand reeds bestee is.
My eerste vraag aan hierdie SONA is dus een van lewering: Watter infrastruktuurprojekte sal in 2026 werklik voltooi word? Nie net aangekondig of herverpak nie, maar afgehandel en in diens van die mense geplaas. En wanneer die President oor planne praat, hoop ek om duidelike tydlyne te hoor met meganismes wat die publiek in staat stel om vordering te volg en die regering tot verantwoording te roep.
Ek gaan ook luister na wat gesê word en wat nié gesê word nie oor die toestand van staatsgeboue. Dit is moeilik om te verstaan hoe skole, howe, klinieke en polisiekantore steeds verval ten spyte van herhaalde begrotingstoewysings.
As dit my eerste SONA is, is dit ook my eerste keer om hierdie vrae direk vanuit die hart van die demokrasie te vra: hoeveel geld is verlore aan verlate projekte, en wie dra die verantwoordelikheid?
Nog ’n verwagting wat ek na die Parlement saambring, is eerlikheid oor kontrakteur-aanspreeklikheid.
Die feit dat onderpresterende kontrakteurs steeds nuwe tenders kry, ondermyn openbare vertroue. Ek hoop om te hoor of daar werklike politieke wil is om ’n stelsel te verander wat mislukking te dikwels beloon.
Infrastruktuur kan nie losgemaak word van werkloosheid nie.
Korttermyn-werksgeleenthede bied verligting, maar nie stabiliteit nie. Ek sal luister vir antwoorde oor volhoubare werk: hoe infrastruktuurprojekte jongmense, vroue en plaaslike arbeid werklik gaan insluit nie net op papier nie, maar op die grond.
Onlangse tragedies met skoolvervoer het my verwagtinge verder verskerp. Wanneer kinders hul lewens verloor op paaie wat onveilig is, word infrastruktuur ’n saak van lewe en dood. Ek hoop om te hoor hoe padveiligheid, onderhoud en opgraderings veral op roetes wat daagliks deur skoolkinders gebruik word prioriteit sal geniet.
Meegevoel alleen is nie genoeg nie; optrede is noodsaaklik.
Ek sal ook fyn luister na die balans tussen nuwe projekte en instandhouding. Gemeenskappe het nie altyd nuwe geboue nodig nie soms het hulle net geboue nodig wat nie instort nie. ’n Ernstige, befondsde instandhoudingsplan sal vir my ’n teken wees dat die regering begin verstaan wat mense regtig nodig het.
Ek dra ook die stemme van landelike gebiede en townships saam met my. Te dikwels bly infrastruktuurbeleggings gekonsentreer in stedelike sentrums. My verwagting is dat hierdie SONA sal wys hoe billikheid in infrastruktuur nie net ’n slagspreuk is nie, maar ’n praktyk.
Uiteindelik is dit my eerste SONA, maar beslis nie my eerste keer om vrae te vra nie. Ek sal luister vir deursigtigheid: hoe die begroting bestee gaan word, hoeveel na werklike lewering gaan, en wat die gevolge sal wees as projekte weer misluk.
Wanneer die President die podium betree en die rooi tapyt onder die ligte blink, sal ek onthou waarom ek daar is. Nie vir die skouspel nie, maar vir die stories buite die Parlement waar mense wag vir paaie wat hou, geboue wat werk, en beloftes wat gestand gedoen word.
In 2026, en veral by my eerste SONA, is my verwagting nie groot woorde nie. Dit is geloofwaardige antwoorde, sigbare aksie en bewys dat hierdie nasie se toekoms ernstig opgeneem word.